SUSAM

SUSAM (Sesamum indicum)

Susam yüksek sıcaklık ve ışık isteği nedeniyle dünyanın tropik, subtropik bölgeleri ile ılıman iklim kuşağının sıcak bölgelerinde yetiştirilen tek yıllık yağ bitkisidir.

1.   SUSAMIN KULLANILDIĞI YERLER

Susam ülkemizde çok tahin ve tahin helvası, şekerleme üretiminde ve çerez olarak kullanılmaktadır. Aslında önemli bir yağ bitkisidir. Tohumları % 55-58 oranında yağ içerir. Susam yağı yemeklik yağ olarak kullanıma oldukça uygundur. Diğer yağlardan farklı olarak acılaşmaz, susam yağı parfüm imalatında da kullanılır.

           Tohumları kavrularak çerez olarak tüketilir. Çeşitli şekerlemelerde ve unlu mamullerin yapımında kullanılır.

           Susam küspesi protein ve vitaminler bakımından zengindir. O nedenle, değerli bir hayvan yemidir.

2.   DÜNYADA VE TÜRKİYE’DE SUSAM ÜRETİMİ

           FAO’nun 2002 yılı istatistiklerine göre dünyada susam ekim alanı 7.3 milyon hektar olup bu alanın % 25’ini tek başına Hindistan oluşturmaktadır. Sudan, Myanmar ve Çin gibi ülkelerde ekim alanında ilk sıraları almaktadır.

           Dünya susam üretimi ise 2.9 milyon ton civarındadır. En fazla susam üretimi % 27’lik pay ile Çin tarafından gerçekleştirilmekte ve ikinci sırada Hindistan gelmektedir. Dünya ortalama susam verimi ise 39-40 kg/da kadardır. Türkiye dünya susam ekim alanı ve üretimi yönünden  6. sıralarda yer almaktadır. Başlıca üretici ülkeler  Çin, Hindistan, Sudan, Myanmar, Uganda, Mısır, Türkiye’dir.

           Türkiye’de susam ekim alanı 60 bin hektar, üretimi 24 bin ton dekara verimi ise 40 kg civarındadır. Susam ülkemizde özellikle Ege, Çukurova ve Güneydoğu bölgelerinde yetiştirilmektedir.  Başlıca üretici iller, Şanlıurfa,  Antalya,  Muğla, Çanakkale, Manisa ve Diyarbakır illeridir.

3.   SUSAMIN BOTANİK ÖZELLİKLERİ

           Susam tek yıllık çalı formunda bir bitki olup 3-4 aylık bir gelişme süresine sahiptir.          Susam kazık köklüdür ve yoğun bir lifli kök sistemine sahiptir. Bitki 30-250 cm kadar boylanabilir. Susam iki alt türü vardır: ssp.bicarpellatum (2 karpelli) ve ssp.quadricarpellatum ( 4 karpelli). Birinci alt türde saplar 4, ikincisi ise 6-8 köşelidir.

           Ana sap üzerindeki yaprak koltuklarından dallar meydana gelir. Ülkemiz susamları çok dallı yapıya sahiptir.

           Yaprakları bitkinin alt kısımlarından büyük ve geniş olup, uç kısımlara doğru dar ve uzun bir şekil alır.

           Susamda her yaprak koltuğundan 1-3 çiçek çıkar. Çiçek renkleri genellikle pembedir. Ülkemiz susamları genellikle bicarpellatum alt türü içinde yer alır.

           Susam meyveleri altta ve üstte dallanan bir dikdörtgen prizma şeklindedir. Susam meyvelerin “kapsül” denir.

4.   SUSAM TARIMI

       4.1          İklim ve Toprak İstekleri

           Susamın sıcaklık ve ışık isteği oldukça fazladır. Düşük sıcaklıklara ise çok hassastır. Ancak ekstrem derecede yüksek sıcaklıklar (40 ºC’nin üzerinde) kötü bir kapsül tutumu nedeniyle verim üzerine olumsuz etkide bulunur. Büyüme ve meyve oluşumu döneminde 27 ºC civarındaki sıcaklıklar çok uygundur.

           Su ve yağış isteği diğer yazlık bitkilere göre fazla değildir. Kuraklığa dayanıklıdır.          Susam orta derecede ağır, organik maddece yeterli toprakları sever. Allüvyal topraklar en ideal topraklardır. Asit karakterli toprakları sevmez.

       4.2          Ekim Nöbeti

           Susam buğday için iyi bir ön bitkisidir. Toprağı sömürmez ve yoğun kök sistemi ile toprağı gevşetir. Hindistan’da susam, pamuk, yerfıstığı, mısır ve sorgum ile karışık yetiştirilir. Yine bu ülkenin sulanan alanlarında çeltik-tütün-susam ekim nöbeti yaygındır. Ülkemizde tahıl, mısır, pamuk ve yerfıstığı ile ekim nöbetine girer.

          4.3          Tarla Hazırlığı

           Susam tohumları küçük, fidesi zayıf ve bitkinin ilk gelişmesi yavaş olduğundan iyi bir tohum yatağı hazırlanmalıdır. Bunun için derin bir sonbahar sürümünden sonra ilkbaharda toprak diskaro veya tırmık geçirilir ve arkasından sürgü ile bastırılarak ekime hazır hale getirilir.

          4.4          Susamın Gübrelenmesi

           Kuru tarımda susam genellikle gübreye cevap vermez. Fakat sulu tarımda gübre isteği oldukça fazladır. Bitkinin özellikle azot ve fosfor tüketimi fazladır. Bir çok araştırmalar dekara 10-15 kg Amonyum Sülfatın ve yine aynı miktarda Süper fosfatın yeterli olduğunu göstermiştir.

       4.5          Susam Ekimi,

Susam tohumlarının çimlenebilmesi için toprak sıcaklığının 12 ºC olması gerekir. Fakat iyi bir çimlenme için 20 ºC’lik toprak sıcaklığına ihtiyaç duyulur. Bu nedenle, ülkemizde susam ekimi Nisan ayı sonlarında yapılır. İkinci ürün için susam ekim zamanını ön bitki olan tahılın hasat zamanı belirler. İkinci ürün susam için en uygun ekim zamanı Temmuz ayının ilk haftasıdır.

           Ekim serpme olarak veya mibzerle sıraya yapılır. Serpme ekimde 1.5-2.2 kg/da tohumluk 2-3 misli kumla karıştırılarak ekilir. Mibzerle ekimde 0.5-1.0 kg/da tohumluk kullanılır. En uygun sıra arası mesafe 60-70 cm, sıra üzeri mesafe ise 10-15 cm’dir.

          4.6          Bakım İşleri

           Bitkiler toprak yüzeyine çıktıktan sonra hem yabancı otlarla mücadele etmek hem de kaymak tabakasını kırmak için sıra araları tırmık ile işlenir. Bitikler 10-15 cm boylanınca esas çapa ve seyreltme yapılır. İkinci çapa bitkiler 25-30 cm boylanınca yapılır.

           Susam kurağa dayanıklı olmakla birlikte kurak koşullarda sulama ile verimi önemli derecede artar. O nedenle 2-3 defa sulanır. Yetişme süresince su ihtiyacı 250-300 mm kadardır.

       4.7          Hasat ve Harman

           Susam bitkisinde kapsüller farklı zamanlarda olgunlaşır. Bitkinin alt kısımlarındaki kapsüller daha önce olgunlaşır ve uç kısımları çatlar. Bu sırada üst kısımlardaki kapsüller henüz daha yeşildir. Tohumların dökülmesini önlemek için alt kapsüller olgunlaşınca hasada başlanır.

           Susam hasadı elle sökülerek, makine veya orakla biçilerek yapılır. Tohum kaybını önlemek için elle hasat önerilir. Susam bitkileri kökleri ile birlikte sökülür. Hasat edilen 15-20 bitki bir araya getirilerek demet yapılır. Bu demetler tarla üzerinde çadır şeklinde yığınlar haline getirilir ve bu şekilde kurutulur. Kurumuş bitkiler dövülerek ve çırpılarak harmanlanır.

Kuru tarımda ana ürün olarak susamdan 40-100 kg/da arsında verim alınır. Sulama ile verim 150 kg/da’a kadar çıkabilir.

KAYNAKÇA
1.Anonim, 2009. www.tarimziraat.com/tarimsal_dokumanlar/program_indir.susam?...

2.Anonim, 2009. www.bahcesel.com/forumsel/tarla.../11019-susam-tarimi

3.Anonim, 2009. www.ziraatci.com/yetistir/sayfa.susam?konuid=72&manual...